[GeriDon]
[DersOgretimPlani]
| [DersinKodu] | [DersinAdi] | [DersinTuru] | [Yil] | [YariYil] | [Ects] |
|---|---|---|---|---|---|
| HAY19704 | HAVACILIK EMNİYETİ | Ders | 4 | 7 | 5,00 |
[DersinSeviyesi]
[Lisans]
[DersDili]
Türkçe
[DersinAmaci]
Bu ders, sivil havacılık sektöründe emniyetin teorik ve uygulamalı boyutlarını bütüncül bir perspektifle ele almayı amaçlamaktadır. Havacılık emniyeti; insan faktörü, örgütsel güvenlik kültürü, düzenleyici çerçeveler ve risk yönetimi gibi birbirine bağlı alt sistemlerin etkileşimini kapsayan çok disiplinli bir alandır. Dersin temel amacı, öğrencilerin havacılıkta emniyet yönetiminin kavramsal temellerini, uluslararası düzenleyici çerçeveleri (ICAO, EASA, SHGM), emniyet yönetim sistemlerini (SMS), insan performansı sınırlarını ve kaza/olay inceleme metodolojilerini kavramasını sağlamaktır. Bu bağlamda öğrenciler, gerçek hava aracı kaza raporları ve olay analizleri üzerinden eleştirel düşünme ve problem çözme becerilerini geliştirirler.
[DersiVerenGorevli]
[OgrenmeCiktilari]
| 1 | Havacılık emniyetinin temel kavramlarını, tarihsel kırılma noktalarını ve uluslararası düzenleyici çerçeveleri (ICAO Annex 19, EASA, SHGM) tanımlar ve açıklar. |
| 2 | Emniyet Yönetim Sistemi (SMS) bileşenlerini ve uygulama aşamalarını kendi sözcükleriyle yorumlar. |
| 3 | İnsan faktörü modellerini (SHELL, Reason) gerçek hava aracı kaza senaryolarına uygular. |
| 4 | Tehlike tanımlama ve risk değerlendirme araçlarını (risk matrisi, FMEA) bir havacılık operasyon sürecinde kullanır. |
| 5 | Kaza/olay raporlarını (ICAO, BEA, NTSB) sistematik bir metodoloji çerçevesinde çözümler. |
| 6 | Bir havacılık kuruluşunun emniyet kültürünü belirlenmiş boyutlar (Reason, Westrum) açısından değerlendirir. |
| 7 | Belirli bir havacılık operasyonu için özgün bir tehlike kayıt defteri (hazard log) ve emniyet iyileştirme önerisi geliştirir. |
[OgrenimTuru]
Birinci Öğretim
[DersOnKosulu]
Yok
[OnerilenDigerHususlar]
Yok
[DersinIcerigi]
Ders kapsamında Havacılık Emniyetine Giriş: Kavramlar ve Tarihsel Arka Plan; Uluslararası Düzenleyici Çerçeve; Emniyet Yönetim Sistemi (SMS): Temel İlkeler; SMS Bileşenleri: Emniyet Politikası ve Hedefleri; İnsan Faktörü: Teorik Modeller; İnsan Faktörü: Kokpit Kaynakları Yönetimi (CRM) ve Yorgunluk; Tehlike Tanımlama ve Risk Değerlendirmesi; Emniyet Raporlama Sistemleri ve Veri Analizi; Kaza ve Olay İnceleme Metodolojisi; Önemli Havacılık Kazalarının Analizi; Emniyet Kültürü ve Örgütsel Etkenler; Havalimanı ve Yer Hizmetleri Emniyeti ve Tehlike Kayıt Defteri ve Emniyet İyileştirme Planı Hazırlama konuları ele alınır.
[HaftalikDersIcerigi]
| [Hafta] | [Teorik] | [Uygulama] | [Laboratuvar] |
|---|---|---|---|
| 1 | Ders tanıtımı, izlence ve değerlendirme ölçütlerinin açıklanması; Havacılık Emniyetine Giriş: Kavramlar ve Tarihsel Arka Plan — Emniyet, güvenlik ve risk kavramlarının tanımları; havacılık tarihinde emniyet paradigmasının evrimi; reaktif, proaktif ve öngörücü emniyet yaklaşımları; Chicago Sözleşmesi'nin tarihsel bağlamı. | Oryantasyon; ders anlatımı; soru-cevap | x |
| 2 | Uluslararası Düzenleyici Çerçeve — ICAO yapısı ve Ekleri (özellikle Annex 1, 6, 8, 13, 19); EASA temel tüzükleri; SHGM ve SHY düzenlemeleri; devlet emniyet programı (SSP) kavramı. | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 3 | Emniyet Yönetim Sistemi (SMS): Temel İlkeler — SMS'in tanımı ve kısa tarihi; ICAO Doc 9859 çerçevesi; SMS'in dört bileşeni (emniyet politikası, risk yönetimi, emniyet güvencesi, emniyet tanıtımı); SMS uygulama kademeleri. | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 4 | SMS Bileşenleri: Emniyet Politikası ve Hedefleri — Üst yönetimin taahhüdü; emniyet sorumluluk hiyerarşisi; emniyet hedeflerinin belirlenmesi; hesap verebilirlik mekanizmaları; SMS dokümantasyon gereksinimleri. | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 5 | İnsan Faktörü: Teorik Modeller — İnsan hatası taksonomileri (Reason: aktif hatalar ve gizli koşullar); İsviçre Peyniri Modeli; SHELL modeli ve bileşenleri; hatayı önleme ile hata yönetimi ayrımı. | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma; ev ödevi | x |
| 6 | İnsan Faktörü: Kokpit Kaynakları Yönetimi (CRM) ve Yorgunluk — CRM'nin gelişimi ve nesilleri; ekip iletişimi ve kararın paylaşılması; yorgunluk ve uyku bilimi; FRMS (Yorgunluk Risk Yönetim Sistemi); tehdit ve hata yönetimi (TEM). | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 7 | Tehlike Tanımlama ve Risk Değerlendirmesi — Tehlike ve risk kavramları; tehlike tanımlama yöntemleri (güvenlik denetimi, LOSA, raporlama sistemleri); risk değerlendirme matrisi; FMEA (Hata Modu ve Etki Analizi); kabul edilebilir risk kriteri (ALARP). | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 8 | x | Ara sınav | x |
| 9 | Emniyet Raporlama Sistemleri ve Veri Analizi — Zorunlu ve gönüllü raporlama sistemleri (MOR, ASRS, ECCAIRS); cezasız (non-punitive) raporlama kültürü; emniyet verilerinin toplanması ve analizi; emniyet performans göstergeleri (SPI/SPT). | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 10 | Kaza ve Olay İnceleme Metodolojisi — Kaza incelemenin amacı ve yasal çerçevesi (ICAO Annex 13); SHGM KKHGM yapısı; olay inceleme yöntemleri: neden ağacı analizi (FTA), bariyer analizi, HFACS; katkıda bulunan faktör (contributing factor) kavramı. | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 11 | Önemli Havacılık Kazalarının Analizi — Tenerife (1977), Air France 447 (2009), Turkish Airlines TK1951 (2009), Lion Air JT610 (2018) ve Ethiopian Airlines ET302 (2019) kazalarının sistemsel analizi; kazaların ortak örüntüleri ve öğrenilen dersler. | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 12 | Emniyet Kültürü ve Örgütsel Etkenler — Emniyet kültürü kavramı ve boyutları; Westrum'un örgütsel kültür tipolojisi (patolojik, bürokratik, üretken); Reason'ın "adil kültür" (just culture) anlayışı; emniyet iklimi ölçüm yöntemleri; örgütsel kazaların anatomisi. | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma; quiz | x |
| 13 | Havalimanı ve Yer Hizmetleri Emniyeti — Havalimanı emniyet yönetimi (aerodrome SMS); pist emniyeti ve kuş çarpması yönetimi; yer hizmetlerinde tehlike tanımlama; IATA ISAGO standardı; havalimanı acil durum planlaması (AEP). | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 14 | Tehlike Kayıt Defteri ve Emniyet İyileştirme Planı Hazırlama — Tehlike kayıt defterinin (hazard log) yapısı ve alanları; risk derecelendirme ve önceliklendirme; emniyet iyileştirme önerilerinin gerekçelendirilmesi; emniyet performans göstergeleri (SPI) ile izleme; dönem konularının bütünleştirilmesi. | Ders anlatımı; soru-cevap; sınıf içi tartışma | x |
| 15 | Final Sınavı | Final sınavı | x |
[DersKitabi]
Stolzer, A. J. ve Goglia, J. J. (2015). Safety Management Systems in Aviation (2. baskı). Ashgate. ICAO (2018). Safety Management Manual (Doc 9859, 4. baskı). Reason, J. (1997). Managing the Risks of Organizational Accidents. Ashgate.
[PlanlananYontemler]
Anlatım; Soru-cevap; Sınıf içi tartışma.
[Degerlendirme]
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | [Adet] | [Deger] |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 70 |
| Derse Katılım | 14 | 15 |
| Ev Ödevi | 1 | 15 |
| [Toplam] | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | [Adet] | [Deger] |
| Final Sınavı | 1 | 70 |
| Quiz | 1 | 30 |
| [Toplam] | 100 | |
| Yarıyıl (Yıl) İçi Etkinlikleri | 40 | |
| Yarıyıl (Yıl) Sonu Etkinlikleri | 60 | |
[StajDurumu]
Yok
[IsYukuHesaplamasi]
| [Etkinlikler] | [Sayisi] | [Suresi] | [ToplamIsYuku] |
|---|---|---|---|
| Ara Sınav | 1 | 1 | 1 |
| Final Sınavı | 1 | 1 | 1 |
| Quiz | 1 | 3 | 3 |
| Derse Katılım | 14 | 3 | 42 |
| Ara Sınav İçin Bireysel Çalışma | 6 | 5 | 30 |
| Final Sınavı içiin Bireysel Çalışma | 7 | 10 | 70 |
| Ev Ödevi | 1 | 3 | 3 |
| [ToplamIsYuku] | 150 | ||
[PCOCIliskisi]
| [PC] 1 | [PC] 2 | [PC] 3 | [PC] 4 | [PC] 5 | [PC] 6 | [PC] 7 | [PC] 8 | [PC] 9 | [PC] 10 | |
| [OC] 1 | 5 | 1 | 3 | 5 | 2 | 1 | 2 | 1 | 4 | 3 |
| [OC] 2 | 4 | 1 | 5 | 5 | 4 | 1 | 3 | 2 | 5 | 4 |
| [OC] 3 | 5 | 1 | 5 | 5 | 4 | 1 | 4 | 1 | 4 | 4 |
| [OC] 4 | 4 | 2 | 5 | 5 | 4 | 1 | 5 | 3 | 4 | 3 |
| [OC] 5 | 4 | 2 | 4 | 5 | 3 | 1 | 5 | 2 | 4 | 5 |
| [OC] 6 | 4 | 2 | 5 | 5 | 5 | 2 | 5 | 2 | 5 | 5 |
| [OC] 7 | 5 | 3 | 5 | 5 | 5 | 3 | 5 | 4 | 5 | 5 |
[PCOCAciklama]